چهارشنبه ۲۳ مارس ۲۰۱۱

تداوم فرهنگ ایران، در تداوم صور و اشکال

چلیپای شکسته از دیرباز در بین تمامی مردم جهان، رنگ‌وآرنگ دینی و قدسی داشت.[۱] و در ایران زمین از دیرباز نماد دین‌داری، خوی و دین‌پروری آریاها بود. در حیطه‌ی هنر، در اموری که به هنر قدسی نامور هستند، خطی بین عالم «معنا» و «صورت» کشیده می شود تا انسان زمینی و این‌جهانی، به احساس روحانی و آن‌جهانی (آن چنان که فرهنگ تعریف می‌کند) دست یابد و چون هنر قدسی پلی میان عوالم مادی و روحانی است، از فرهنگ ویژه مرتبط با خود قابل تفکیک نیست. فرهنگ غنی ایرانی باتوجه به شالوده‌های استوار خود در ژرفای سنن مردم خود، چنان است که با تغییر مذاهب گونه‌گون، به سان یک خط، گاهی کم‌رنگ و ناتوان، گاهی پرشور و توانمند، تداوم خود را حفظ کرده و پیوستگی را به‌رخ نمایانده است. تاریخ هنر در ایران به خوبی بیان‌گر این نکته است که چارچوب تداوم فرهنگی در استحاله رموز و قالب‌ها امری پایدار بوده است. با چنین نگرشی به مقوله‌ی فرهنگ و سهم آن در شکل‌گیری فراورده های‌هنری، جای شگفتی نیست که چلیپای شکسته با گیرایی گذشته‌ی خود در دوره‌ی اسلامی چنان با نام «الله» و نام برخی از رهبران دینی در آمیخته‌ شد که به عنوان عنصری کلیدی و رابط پیوستگی فرهنگ ایرانی پیش از اسلام، با دوران پس اسلام در آمد و هنر فرهنگی-دینی زیبایی را پدید آورد.  بناهای مذهبی دوره‌ی اسلامی از جمله در مسجد جامع عتیق اصفهان و هم‌چنین مسجد جامع یزد، نام «علی» به عنوان امام نخست شیعیان با چلیپای شکسته به عنوان یک نماد ارزشمند در خاطرات مردم، چنان گره خورد که انگار گویی تفاوتی بین آن‌ها نیست. برای دریافت این مطلب بنگرید به نقوش به کار رفته در این مساجد:



چلیپای شکسته به عنوان نقش زمینه، گره خورده در نام الله (مسجد جامع عتیق اصفهان)
عکس از: نگارنده

بزرگ‌نمایی نقش چلیپای شکسته (مسجد جامع عتیق اصفهان)
عکس از: نگارنده

بخشی از زیر سقف ایوان شمالی (مسجد جامع عتیق اصفهان)
عکس از: نگارنده

نام علی در پیوند با نقش زمینه‌ی چلیپای شکسته (مسجد جامع عتیق اصفهان)
عکس از: نگارنده
چلیپای شکسته و نام علی به عنوان دو نقش در زمینه آجری (مسجد جامع یزد)
عکس از: paulstravelblog


 پانویس:

2 دیدگاه:

  1. درود بر شما. با کمی تاخیر نوروز را به شما شادباش می گویم. سالی پر از شادکامی و پیروزی برای شما آرزو دارم.

    پاسخحذف
  2. درود و عرض ادب
    کورش ارجمند نوروز بر شما هم شادباش باد. پیروز و سرافراز باشی

    پاسخحذف